Skądinąd

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości dr Paweł Boguszewski, neuronaukowiec z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN. A rozmawiamy o tym, dlaczego nauka zmienia zdanie. Rozmawiamy również o tym dlaczego siłą nauki jest nie nieomylność, lecz zdolność do wykrywania i korygowania własnych błędów. Dlaczego jednego dnia czytamy, że coś jest zdrowe, a drugiego, że szkodzi. O pojedynczych badaniach, recenzjach naukowych, metaanalizach i hierarchii dowodów. O błędach poznawczych naukowców, wynikach lądujących w szufladach, presji publikowania i wpływie pieniędzy na badania. O tym, dlaczego nauka może się mylić, a mimo to pozostaje najlepszym narzędziem poznawania rzeczywistości O kryzysie zaufania do nauki, kiepskiej popularyzacji, pseudonauce, otwieraniu danych badawczych oraz sztucznej inteligencji, która może naukę zarówno wzmocnić, jak i zalać ogromną ilością bezwartościowych publikacji. A także o wielu jeszcze innych spawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości prof. Anna Zajenkowska, psycholożka i psychoterapeutka związana z Uniwersytetem VIZJA, przewodnicząca Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. A rozmawiamy o autonomii psychoterapii. Rozmawiamy także o tym, dlaczego spory wokół niej wywołują dziś tak wiele emocji. O psychoanalizie i terapii poznawczo-behawioralnej. O badaniach empirycznych i indywidualnym rozumieniu pacjenta. O tym, dlaczego konkurujące szkoły psychoterapii bywają do siebie bardziej podobne niż chcą przyznać. O „narcyzmie małych różnic”, grupowej tożsamości i mechanizmach polaryzacji. O tym, czy psychoterapię można porównywać do medycyny. O jej relacji z psychologią, autonomii zawodu, kształceniu terapeutów i odpowiedzialności za pacjenta. O psychoterapii grupowej, mentalizacji, współpracy między różnymi nurtami oraz o tym, czy dzisiejsze konflikty mogą ostatecznie pomóc psychoterapii stać się dojrzalszą dziedziną. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” opowiadam o książce „Szukając sensu. Ważne teksty filozoficzne i nie tylko”, która właśnie ukazała się nakładem wydawnictwa Filia. I o pytaniach, które stoją za tym wyborem. Opowiadam także o tym, czym właściwie jest „sens życia” i dlaczego być może lepiej go szukać, niż próbować raz na zawsze zdefiniować. O filozofii jako przestrzeni sprzecznych ze sobą, ale uzasadnionych odpowiedzi na pytania o sprawy fundamentalne. O śmierci jako doświadczeniu, bez którego trudno myśleć o życiu. O cierpieniu, miłości, przemijaniu, transcendencji, eutanazji, bezsensie i nadziei. O moich Mistrzach: Bohdanie Chwedeńczuku, Zbigniewie Mikołejce, Jamesie Hillmanie, Bogusławie Wolniewiczu – i innych autorach obecnych w antologii. O tym, dlaczego warto konfrontować się z poglądami radykalnie innymi od własnych – zwłaszcza w epoce baniek, plemienności i światopoglądowego okopywania się. O tym, dlaczego poszukiwanie sensu może być ważniejsze od znalezienia jednej odpowiedzi. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości dr Jan Hlebowicz, historyk, pracownik gdańskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, autor m.in. książek „Polityka na ambonie” i „Z widokiem na stocznię”. A rozmawiamy o Anatoliju Kaszpirowskim (1939-2026) – psychiatrze, hipnotyzerze, telewizyjnym uzdrowicielu i jednej z najbardziej osobliwych ikon przełomu lat 80. i 90. Rozmawiamy także o „kaszpiromanii” i pustoszejących podczas telewizyjnych seansów ulicach. O hipnozie, sugestii i słynnych operacjach przeprowadzanych w „znieczuleniu psychologicznym”. O tym, dlaczego Polska była tak podatnym gruntem dla fenomenu Kaszpirowskiego. O wcześniejszej fascynacji uzdrowicielami i psychotroniką w PRL. O zaskakującej otwartości Kościoła na bioenergoterapeutów i o religijnym języku, którym Kaszpirowski posługiwał się w Polsce, choć sam pozostawał materialistą i ateistą. O telewizji, autorytecie nauki, sowieckich służbach i pytaniu, gdzie kończyła się medycyna, a zaczynały pseudonauka, spektakl i magia. O tym, dlaczego Kaszpirowski do dziś pozostaje tak sugestywnym symbolem swojej epoki. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości dr Paweł Boguszewski, neuronaukowiec i popularyzator nauki, kierownik Pracowni Metod Behawioralnych w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN. A rozmawiamy o tym, że nie istnieją „cudowne” pigułki i niezawodne formuły na zdrowie, sprawność i długowieczność. Rozmawiamy także o suplementach, nootropach i „cudownych mieszankach” rzekomo poprawiających pracę mózgu. O tym, dlaczego informacja, że „produkt został przebadany”, może znaczyć bardzo niewiele. O różnicy między lekiem a suplementem i o tym, jak działa rynek produktów, których skuteczności nie trzeba wykazywać tak, jak skuteczności leków. O witaminach i mikroelementach, deficytach oraz o tym, kiedy suplementacja ma sens, a kiedy próbujemy „zasypać dołek, którego nie ma”. O tym, dlaczego większa dawka nie musi oznaczać większej korzyści. O celebrytach, influencerach i naukowcach, którzy swoją wiarygodnością firmują produkty zdrowotne. O tym, dlaczego ten sam magnez można sprzedać „na sen”, „na serce” albo „na skurcze” – i jak ogromną rolę odgrywa w tym wszystkim opakowanie, narracja i potrzeba poczucia, że robimy coś dla własnego zdrowia. O zaufaniu do nauki, pseudonauce, potrzebie prostych odpowiedzi, zdrowym stylu życia i o tym, dlaczego najbardziej skuteczne sposoby dbania o zdrowie bywają zarazem najmniej spektakularne. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości Karolina Paciorek, twórczyni, z wykształcenia architektka, wcześniej związana także z grafiką i kulinariami, dziś zajmująca się złotnictwem i tworzeniem biżuterii ( www.bostwa.com ). A rozmawiamy o zmianie, twórczości i rozpoczynaniu nowych rozdziałów w życiu. Rozmawiamy także o tym, czy trzeba wiedzieć, czego się chce, żeby zmienić zawodową drogę. O odwadze zaczynania od nowa, uczeniu się nowych rzeczy i poszukiwaniu własnej twórczej tożsamości. O potrzebie tworzenia czegoś materialnego. O pracy rękami, metalu, ogniu i biżuterii jako „małej architekturze” oraz „małej rzeźbie”. O cierpliwości, rzemiośle, formie i satysfakcji płynącej z nadawania kształtu materii. O sztucznej inteligencji i granicach jej użyteczności w twórczości. O tym, czy w świecie generowanych obrazów, tekstów i projektów ludzkie doświadczenie stanie się jeszcze cenniejsze. O pracy ręcznej jako praktyce skupienia i niemal medytacji. O mitologii, symbolach, ozdobach, bóstwach i pierwotnej potrzebie człowieka, żeby przekształcać siebie i świat poprzez przedmioty. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości o. Mateusz Filipowski, karmelita bosy, propagator i nauczyciel modlitwy kontemplatywnej, współautor (wraz z Agatą Kulczycką) książki „Tkanie. Modlitwa i kontemplacyjny lifestyle” (Więź). A rozmawiamy o medytacji chrześcijańskiej i modlitwie kontemplacyjnej. Rozmawiamy także o tym, czym chrześcijańska kontemplacja różni się od mindfulness, zen i innych tradycji medytacyjnych. O ciszy, uważności, oddechu i ciele. O rozproszeniach, doświadczeniach mistycznych i o tym, dlaczego brak szczególnych przeżyć nie oznacza, że modlitwa „nie działa”. O Teresie z Ávili, Janie od Krzyża, Thomasie Mertonie i zapomnianej tradycji kontemplacyjnej chrześcijaństwa. O tym, czy kontemplacja może być odpowiedzią na przebodźcowanie i potrzebę głębszego doświadczenia duchowego. O wierze i wątpliwościach, powołaniu i Kościele. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości Karolina Norkiewicz, improwizatorka, komiczka, performerka związana z warszawskim Klubem Komediowym. A rozmawiamy o komedii, improwizacji, scenie i śmiechu. Rozmawiamy także o tym, czy osoba zawodowo zajmująca się komedią czuje presję, żeby zawsze być śmieszna. O scenicznej i prywatnej tożsamości komika. O nieśmiałości, obserwowaniu świata z drugiego rzędu i przypadkowej drodze do teatru improwizowanego. O tym, że improwizacja nie polega po prostu na „mówieniu tego, co przyjdzie do głowy”, ale wymaga warsztatu, uważności, szybkości skojarzeń, pamięci, wyczucia konwencji i umiejętności pracy zespołowej. O ciszy publiczności, stresie, porażkach, ulotności improwizacji, spektaklach, których nie da się powtórzyć. O tym, dlaczego nie wszystko powinno być nagrywane i wrzucane do sieci. O interakcji z widownią, czułym żartowaniu zamiast drwiny i o tym, jak cudze historie stają się tworzywem sceny. O komedii w epoce mediów społecznościowych, oburzenia, dosłowności i internetowych nagonek. O tym, czy można śmiać się ze wszystkiego, gdzie leżą granice żartu i kto właściwie decyduje, co jest komedią: twórca czy odbiorca. O komedii jako wentylu, karnawale i sposobie przekłuwania społecznych balonów. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości prof. Jan Chwedeńczuk, fizyk z Instytutu Fizyki Teoretycznej Uniwersytetu Warszawskiego. A rozmawiamy o tym, czy wszechświat miał początek, czy też jest kolejną odsłoną nieskończonego cyklu. Rozmawiamy także o Wielkim Wybuchu, czasie, początku i końcu wszystkiego. O tym, jak Wszechświat może się rozszerzać, stygnąć, obumierać i przechodzić w następną kosmiczną iterację. O czarnych dziurach, promieniowaniu Hawkinga i śmierci termicznej wszechświata. O tym, dlaczego w bardzo późnym Wszechświecie zacierają się pojęcia czasu, odległości i skali. O przypadkowym odkryciu pierwotnego kosmicznego szumu i o tym, czy w tym szumie można odnaleźć ślady poprzednich wszechświatów. O subtelnych kolistych strukturach, które mogłyby być sygnaturami dramatycznych wydarzeń z poprzedniego eonu. O tym, czy teoria rozwijana przez Rogera Penrose’a i Krzysztofa Meissnera jest naukową hipotezą, metafizyczną spekulacją, czy może jednym i drugim naraz. O wiecznym powrocie, determinizmie i wolnej woli. O tym, czy w poprzednich cyklach istnieliśmy nieskończenie wiele razy. O tym, dlaczego nawet najbardziej śmiałe teorie fizyczne nie usuwają pytania: skąd w ogóle wzięło się wszystko, co istnieje. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości Cveta Dimitrova, certyfikowana psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, założycielka ośrodka Znaczenia. Psychoterapia, autorka tekstów publikowanych m.in. na łamach „Tygodnika Powszechnego” i miesięcznika ZNAK. A rozmawiamy o migracji i doświadczeniu życia pomiędzy językami, miejscami i kulturami. Rozmawiamy także o tekście Cvety „Polskość nie jest jedna. Jak odkrywałam Ziemie Odzyskane”, który ukazał się w wydaniu specjalnym „Tygodnika Powszechnego” poświęconym Ziemiom Odzyskanym. O tym, czym jest zakorzenienie i czy należy myśleć o nim przez pryzmat przeszłości, czy raczej przyszłości, w którą projektujemy własne życie. O tożsamości rozumianej nie jako coś jednolitego i raz na zawsze danego, ale jako mozaika doświadczeń, języków, wspomnień, krajobrazów i niewypowiedzianych znaczeń. O dzieciństwie w Bułgarii, dorastaniu w Polsce, polskim obywatelstwie i poczuciu bycia jednocześnie u siebie i nie całkiem u siebie. O melodii mowy, dziecięcych krajobrazach, zapachach, dźwiękach i tych momentach, które nagle otwierają w nas całe utracone światy. O potrzebie przynależności, o lokalności, wykorzenieniu i współczesnych sporach o naród, wspólnotę i wolność. O tym, jak historia społeczna i polityczna kształtuje nasze najbardziej osobiste przeżycia. O kulturze terapeutycznej, diagnozach jako nowych językach tożsamości i ubóstwie opowieści, którymi próbujemy dziś opisać samych siebie. O tym, czy opowiadanie własnego życia pozwala uwolnić się od fatum. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” mówię o nowościach i zmianach w związku z podcastem oraz polecam lektury na koniec wakacji (i nie tylko”. Są to: Bela Hamvas „Filozofia wina”, przeł. Tadeusz Olszański, Wysoki Zamek Graham Greene „Poczucie rzeczywistości”, przekład zbiorowy, Instytut Wydawniczy PAX Stephen M. Barr „Wierzący naukowiec. Eseje o nauce i religii”, przeł. Tomasz Lanczewski, Wydawnictwo Franciszkanów Bratni Zew Lawrence Sutin „Philip K. Dick. Boże inwazje”, przeł. Lech Jęczmyk, Zysk i S-ka Nicolas Bouvier „Oswajanie świata”, przeł. Krystyna Arustowicz, Noir Sur Blanc Owocnego słuchania (i czytania)!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości Jakub Majmurek, publicysta i eseista, autor tekstu o różnicach i podobieństwach między brytyjską a polską polityką alkoholową, opublikowanego w Krytyce Politycznej. A rozmawiamy o alkoholu, polityce alkoholowej i sporach, które toczą się dziś wokół picia. Rozmawiamy także o brytyjskim pubie jako instytucji społecznej i części dziedzictwa klasy pracującej. O ruchach trzeźwościowych, lewicy, klasie robotniczej i sporze o to, czy alkohol jest przede wszystkim problemem zdrowia publicznego, czy także elementem kultury, rytuału i wspólnoty. O tym, czym polska kultura picia różni się od brytyjskiej i francuskiej. O nocnej prohibicji, sprzedaży alkoholu na stacjach benzynowych, minimalnej cenie alkoholu i promocjach w marketach. O tym, czy polityka alkoholowa powinna zniechęcać do samotnego picia w domu, a zarazem wspierać miejsca, w których alkohol pojawia się w społecznym i kulturotwórczym kontekście. O tym, dlaczego spory o alkohol tak szybko zamieniają się w wojny moralne i polityczne. O polskim libertarianizmie, lęku przed „powrotem komuny” i konflikcie między wolnością jednostki a zdrowiem publicznym. O młodszych pokoleniach, modzie na trzeźwość, mediach społecznościowych, samokontroli i strachu przed utratą wizerunku. I o tym, jakie głębsze wyobrażenia o człowieku, wspólnocie, państwie i wolności ujawniają się w dzisiejszych alkoholowych sporach. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości Aleksander Kaczorowski, pisarz, eseista, tłumacz, znawca literatury i kultury czeskiej, autor m.in. książki „Milan Kundera. Życie za zasłoną”. A rozmawiamy o Milanie Kunderze, jego życiu, twórczości i biografii ukrytej za zasłoną. Rozmawiamy także o tym, jak pisze się biografię pisarza, który nie wierzył w znaczenie biografii dla rozumienia dzieła i który konsekwentnie zacierał ślady własnego życia. O Czechach, Europie Środkowej i doświadczeniu XX wieku. O tym, czego może nas nauczyć życie Kundery. O napięciu między prywatnością a historią, między intymnością a polityką, między literaturą a zaangażowaniem. O Kunderze i Havlu jako dwóch różnych modelach pisarza i intelektualisty. O czeskim i francuskim życiu Kundery. O emigracji, zmianie języka i próbie wyzwolenia się z ciężaru dawnej ojczyzny. O „Nieznośnej lekkości bytu”, „Żarcie”, „Księdze śmiechu i zapomnienia” i późnych powieściach francuskich. O Philipie Rothcie i zachodniej recepcji pisarzy z naszej części Europy. O eseju „Zachód porwany” i o tym, czy można go dziś czytać w kontekście rosyjskiej inwazji na Ukrainę. O powieści jako sztuce łamania konwencji, demaskowania kiczu i konfrontowania człowieka z prawdą o sobie. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” polecam lektury na wakacje (i nie tylko). Są to: Nicolas Goodrick-Clarke „Czarne słońce. Kulty aryjskie, ezoteryczny nazizm i polityka tożsamości”, przeł. Agata Czarnacka, Instytut Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza Michael Butter, Peter Knight (redakcja naukowa) „Teorie spiskowe. Kompendium”, przeł. Anna Topolska, Instytut Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza Mick Brown „Nirvana Express. Mistycy, oszuści i poszukiwacze oświecenia”, przeł. Barbara Gutowska-Nowak, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Michał Głażewski „Rudolf Steiner. Glosa do inkarnacji 1861-1925”, tomy I i II, Wydawnictwo Uniwersytetu KEN John Langan „Poławiacz”, przeł. Tomasz Chyrzyński, vesper Owocnego słuchania (i czytania!)

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” polecam lektury na wakacje (i nie tylko). Są to: Arturo Pérez-Reverte „Cmentarzysko bezimiennych statków”, przeł. Joanna Karasek, MUZA Tom Holland, Dominic Sandbrook „Reszta jest historią”, przeł. Agnieszka Wyszogrodzka-Gaik, Filia George R. R. Martin „Gra o tron”, przeł. Paweł Kruk, Zysk i S-ka John Williams „Butcher’s Crossing”, przeł. Maciej Stroiński, filtry F. Scott Fitzgerald „Ten Wielki Gatsby”, przeł. Maciej Świerkocki, officyna Antonio Musarra „Wyspa, której nie ma”, przeł. Joanna Ugniewska, słowo/obraz terytoria Owocnego słuchania (i czytania)!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości doktor Marek Bonczar, chirurg, współtwórca gry „SOR-symulator” – klinicznego symulatora SOR-u opartego na prawdziwych przypadkach medycznych. A rozmawiamy o medycynie, informatyce i podejmowaniu decyzji pod presją. Rozmawiamy także o tym, po co lekarzom, studentom medycyny, ratownikom i pielęgniarkom symulator Szpitalnego Oddziału Ratunkowego. O tym, że medycyna nie polega wyłącznie na wiedzy, ale także na umiejętności syntezy, wyboru właściwej ścieżki i działania w warunkach niepewności. O pacjentach, których objawy mogą wyglądać błaho, choć kryją poważne zagrożenie – i odwrotnie. O diagnozowaniu, zlecaniu badań, interpretowaniu wyników i wdrażaniu leczenia. O błędach, porażkach i granicach odpowiedzialności lekarza. O młodych lekarzach zdanych często na samych siebie. O tym, czego medycyna mogłaby się nauczyć od symulatorów lotniczych. O serialach medycznych, realnej pracy na ostrym dyżurze i emocjach, których pacjent zwykle nie widzi. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” polecam lektury na wakacje (i nie tylko). Są to: Philip K. Dick „Ubik”, przeł. Lech Jęczmyk, Rebis Graham Greene „Spokojny Amerykanin”, przeł. Jacek Woźniakowski, Prószyński i S-ka Witold Horwath „Git-Mana”, Janka Larry McMurtry „Na południe od Brazos”, przeł. Michał Kłobukowski, vesper Joseph Mitchell „Reportaże z nowojorskiej ulicy”, przeł. Kaja Gucio i Jakub Marek Klawe, Znak literanova Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości Agnieszka Drotkiewicz, pisarka i eseistka, autorka m.in. powieści „Rekonstrukcja. Połowa twarzy tonie w mroku” (wyd. Osnowa). A rozmawiamy o ciele, twarzy, pięknie i pragnieniu. Rozmawiamy także o życiu z rozszczepieniem podniebienia. O rekonstrukcji twarzy i rekonstrukcji tożsamości. O tym, jak to, co widzą inni, wpływa na nasz obraz samych siebie. O pytaniu „czy jestem ładna?” i ukrytych w nim pytaniach o miłość, szczęście, nadzieję i sens życia. O społecznych kanonach piękna i okrucieństwie cudzego spojrzenia. O wyparciu jako mechanizmie przetrwania. O czekaniu, sprawczości i potrzebie bycia pożądanym. O pragnieniach, których nie sposób zaspokoić. O miłości jako spotkaniu z żywotnością. O tym, czym różni się literatura od terapii. I o odwadze opowiadania własnej historii. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” mówię o języku nienawiści, pogardy i szyderstwa w mediach społecznościowych (i nie tylko). Mówię także o tym, że ten język zdominował dziś dyskurs publiczny. Że nie jest zarezerwowany dla żadnej poszczególnej grupy – politycznej, tożsamościowej czy światopoglądowej – lecz jest zjawiskiem uniwersalnym, obecnym zarówno po lewej, jak i po prawej stronie, a także w centrum. O tym, że postawa otwartości i życzliwości wobec myślących inaczej uchodzi dziś za wyraz słabości. Że cynizm, wyrachowanie, szyderstwo i uprzedmiotowienie zostały znormalizowane i uznane za powód do dumy. Że najlepiej propagują się w internecie wypowiedzi przemocowe, brutalne i pełne pogardy. O tym, w jaki sposób możemy temu przeciwdziałać i w jaki sposób stosować indywidualne strategie oporu. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości prof. Marcin Napiórkowski, antropolog i kulturoznawca z Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, dyrektor Muzeum Historii Polski, autor m.in. książki „Polska jest życzliwa” (Znak). A rozmawiamy o tym, że Polska jest życzliwa, a przyszłość może być lepsza. Rozmawiamy także o tym, że nie jesteśmy skazani na polaryzację. Że nasz obraz siebie i świata w ogromnym stopniu zakrzywiają algorytmy, które celowo promują antagonizm i konflikt. Że konieczna jest jak najszybsza regulacja tej sfery – na poziomie prawa krajowego i europejskiego. Że współpraca jest bardziej owocna niż walka. Że mamy narzędzia do zmiany na lepsze, chodzi tylko o to, żeby ich użyć. Że nie jesteśmy skazani na polaryzację. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!