NRC Onbehaarde Apen

De babyboomers van het eerste uur worden dit jaar tachtig. Was het de generatie van vrije seks, vinexwijken, gillen bij The Beatles, zitkuilen, eigenwijze hebberigheid en, uiteindelijk, de flapperende telefoonhoesjes? Karlijn en Peter vragen het economisch redacteur Maarten Schinkel en cultuurhistoricus Pieter van Os. Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze redactie via podcast@nrc.nl Presentatie: Karlijn Saris en Peter van der Ploeg Gasten: Maarten Schinkel en Pieter van Os Redactie en montage: Rosa van Toledo Eindmix: Lars van Leeuwen Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

Leef je om te sporten of sport je om te leven? Maakt niet uit, in deze speciale aflevering van Onbehaarde Apen, live opgenomen vanaf het Betweter Festival in Utrecht, gaan we in op alle aspecten van sport en bewegen. Wat is fitheid eigenlijk, kunnen sprinters marathonlopers worden en andersom, waarom zou je creatine eten en hoeveel stappen moet je nou per dag zetten? Karlijn en Peter duiken de gym in! Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar podcast@nrc.nl. Host: Karlijn Saris en Peter van der Ploeg Gasten: Guido Vroemen enThijs Eijsvogels Redactie en montage: Rosa van Toledo Eindmix: Lennart van Kasterop Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

Groot nieuws! Wetenschappers hebben een heel nieuw biologisch virus ontworpen met AI. Goed nieuws, want als ze dat kunnen, kunnen ze met AI ook medicijnen voor allerlei nare ziektes maken. Of is het slecht nieuws, omdat we er met zo'n zelf geknutseld virus allemaal aan gaan? Peter en Karlijn zoeken hun heil bij Simone Harmsen, die bij het Rathenau Instituut de ontwikkelingen in de medische wereld in perspectief zet. Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar podcast@nrc.nl. Host: Karlijn Saris en Peter van der Ploeg Gast: Simone Harmsen Redactie en montage: Rosa van Toledo Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

Zoals een linkerhand niet in een rechterhandschoen past, zo bestaan in de natuur ook moleculen die elkaars spiegelbeeld zijn: ze bevatten dezelfde bouwstenen, maar zijn zeker niet hetzelfde. Bij veel moleculen die belangrijk zijn voor het leven op aarde komt vrijwel uitsluitend een van die twee spiegelbeeldvarianten voor. Maar hoe zorg je er in een laboratorium voor dat een chemische reactie vooral één van beide varianten oplevert? Fransman Henri Kagan (95) en Japanner Kenso Soai (75) droegen met hun onderzoek bij aan die asymmetrische puzzel van de chemie. Host: Karlijn Saris Gast: Steven Frölke, Laura Wismans Redactie en montage: Liz Dautzenberg Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar podcast@nrc.nl. Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

Diep begraven in het ijs van Antarctica maakt een telescoop deeltjes uit het heelal zichtbaar: neutrino's, elementaire spookdeeltjes die nergens door worden tegengehouden. Maar in dat ijs geven ze heel soms een flitsje, en zo vond de Belg Francis Halzen voor het eerst hoogenergetische neutrino's. Hij kreeg er dinsdag de Nobelprijs voor Natuurkunde voor, en terecht, vindt wetenschapsredacteur Berend Nieuwhof. Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar podcast@nrc.nl. Host: Peter van der Ploeg Gast: Berend Nieuwhof Redactie en montage: Rosa van Toledo Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

Het begon met een mysterieus molecuul in een algje, dat bleek te reageren op licht. Dat molecuul bleek niet alleen als handig lichtknopje te kunnen werken, het werkte ook in ándere organismen. En nu is de vraag wat deze techniek - optogenetica - in onze eigen hersens zou kunnen doen. Voor dat onderzoek kregen Peter Hegemann, Georg Nagel en Karl Deisseroth ein-de-lijk de Nobelprijs voor Geneeskunde. Maar wat ís het precies? Karlijn legt het uit. Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar podcast@nrc.nl. Host: Peter van der Ploeg Gast: Karlijn Saris Redactie en montage: Rosa van Toledo Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

Heel Italië staat op zijn kop vanwege de 800e sterfdag van Franciscus van Assisi. De heilige wordt vaak in één adem genoemd met dierendag, maar klopt dat wel? Peter en Karlijn spreken met kerkhistoricus en wetenschapsredacteur Hendrik Spiering over de man die het christendom fundamenteel veranderde, over zijn afkeer van macht en rijkdom en de mythes die over hem zijn ontstaan. Ben jij een Onbehaarde Apen-luisteraar van het eerste uur? Dan zijn we heel benieuwd naar jou. Heb je een aflevering die je nooit meer vergeet, een moment waar je nog steeds weleens aan terugdenkt, of gewoon een mening die je kwijt wilt? Laat het ons weten. Spreek een voicenote in op 06-41360789. We horen het graag. Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar podcast@nrc.nl. Presentatie: Karlijn Saris en Peter van der Ploeg Gast: Hendrik Spiering Redactie: Merel van Waalwijk van Doorn Montage: Cato Visser Eindmix: Yeppe van Kesteren Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

Trump zet het mes in grote stukken beschermd natuurgebied in Utah. Peter en Karlijn spreken met wetenschapsjournalisten Sjoerd de Jong en Marcel aan de Brugh over het politieke armpje drukken om de Amerikaanse wildernis, de positie van inheemse Amerikanen en een wereldbeeld dat vanuit de Staten lijkt over te waaien. Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar podcast@nrc.nl. Presentatie: Karlijn Saris en Peter van der Ploeg Gasten: Marcel aan de Brugh en Sjoerd de Jong Redactie: Merel van Waalwijk van Doorn Montage: Cato Visser Eindmix: Yeppe van Kesteren Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

Waarom sluit de één zich aan bij een schaakclub, en de ander bij een gewelddadige afscheidingsbeweging? Peter en Karlijn spreken met AI-wetenschapper Mijke van den Hurk, die met simulaties laat zien hoe mensen op een radicaal pad terecht kunnen komen. Ze ontdekken dat iedereen dit pad kan nemen. Presentatie: Karlijn Saris en Peter van der Ploeg Gast: Mijke van den Hurk Redactie en montage: Rosa van Toledo Foto: Julie Hrudová / ANP Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

Haaruitval, hersenmist en constante vermoeidheid: veel vrouwen hebben zonder te weten ijzertekort. Peter en Karlijn spreken met wetenschapsjournalist Anne van Kessel die onderzoek deed naar een te laag ijzer onder vrouwen en vragen haar alles over HB-metingen, ferritine, maar ook over hoeveel volkoren boterhammen je eigenlijk moet eten om voldoende ijzer binnen te krijgen. Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze redactie via podcast@nrc.nl Presentatoren: Karlijn Saris en Peter van der Ploeg Gast: Anne van Kessel Redactie en montage: Rosa van Toledo Illustratie: Lois Konijn Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

Hevige bosbranden, natuurrampen en vernietigende oorlogen: de wereld staat in de fik. In tijden van crisis steekt ook een oeroude gedachte de kop op: die van het einde der tijden. Van Herakleitos tot de Apocalyps: al duizenden jaren denken mensen na over de schepping én de ondergang van de wereld. In die verbeelding speelt vuur vaak een centrale rol. Het is onlosmakelijk verbonden met voorstellingen van het einde der tijden en van een wereld in crisis. Maar waarom heeft juist vuur zo'n sterke greep op ons denken over het einde én een nieuw begin? Gast: Sjoerd de Jong Presentatie: Peter van der Ploeg Redactie en montage: Liz Dautzenberg Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze redactie via podcast@nrc.nl Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

Nederland is plat, maar onder de oppervlakte tussen zand en klei ligt iets verborgen: de Zuidwalvulkaan. De vulkaan was miljoenen jaren geleden actief, maar is lang geleden uitgedoofd. Felix Voogt zocht uit hoe die vulkaan daar is ontstaan en hij vroeg zich af: zijn er dan nog meer te vinden? Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze redactie via podcast@nrc.nl Presentatie: Karlijn Saris Gast: Felix Voogt Redactie en montage: Rosa van Toledo Foto: Lois Konijn Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

Je gaat zweten, je hartslag stijgt en soms springen de tranen in je ogen. Een pepertje is niet warm, maar kan je lichaam toch laten geloven dat je mond in lichterlaaie staat. Waarom produceert een plant zo'n brandende stof, en hoe heet kan een peper eigenlijk worden? Gast: Sander Voormolen Presentatie: Karlijn Saris Redactie & montage: Liz Dautzenberg Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze redactie via podcast@nrc.nl Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

Steek ijzer in de brand en je krijgt veel warmte zonder broeikasgassen. Marcel aan de Brugh sprak een hoogleraar die alles uit zijn handen liet vallen om dat verder te onderzoeken. Wordt ijzerverberbranding de toekomst van fossielvrije energieopwekking, of is het allemaal te mooi om waar te zijn? Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze redactie via podcast@nrc.nl Presentatie: Karlijn Saris Gast: Marcel aan de Brugh Redactie en montage: Rosa van Toledo Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

Zoals de feniks altijd uit zijn as herrijst, duikt de salamander al eeuwenlang op in vurige verhalen. De vuursalamander zou zelfs ongeschonden uit de grootste vlammen tevoorschijn komen. Met zijn geel met zwarte huid geheel intact. Zit er een kern van waarheid in die fabels? Gemma Venhuizen gaat in Zuid-Limburg op zoek naar de laatste populaties vuursalamanders van Nederland. Gast: Gemma Venhuizen Presentatie: Peter van der Ploeg Redactie en montage: Liz Dautzenberg Productie: Rhea Stroink Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze redactie via podcast@nrc.nl Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

Met enorme natuurbranden in Frankrijk, Spanje en Portugal staat Europa voor een nieuwe uitdaging: hoe temmen we zo snel mogelijk al dat vuur? Bedrijven en wetenschappers zetten volop in op nieuwe blustechnologie, van blusdrones tot doofbommetjes. Peter van der Ploeg dook in de wereld van deze hightech innovaties en vroeg zich af: welke gadgets maken bij het blussen écht het verschil? Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze redactie via podcast@nrc.nl Presentatie: Karlijn Saris Gast: Peter van der Ploeg Redactie en montage: Rosa van Toledo Productie: Rhea Stroink Illustratie: Lois Konijn Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

Van zinderende Tour-etappes tot hardlopen in de middagzon: sporten in de hitte dwingt ons lichaam te kiezen tussen presteren en afkoelen. Karlijn Saris onderzocht hoe het lichaam met de hitte omgaat en vroeg zich af: kunnen we nog wel sporten in deze bloedhete zomers? Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze redactie via podcast@nrc.nl Presentatie: Peter van der Ploeg Gast: Karlijn Saris Redactie en montage: Rosa van Toledo Productie: Rhea Stroink Foto: Gonzalo Fuentes/ Reuters Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

Van Prometheus tot zomerbarbecue – vuur is al eeuwenlang verbonden met het menselijk verlangen naar macht, vooruitgang en overleving. Hendrik Spiering kijkt terug naar het allereerste vonkje en hij zocht uit: heeft het vuur de menselijke beschaving veroorzaakt, of was het andersom? Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze redactie via podcast@nrc.nl Host: Karlijn Saris Gast: Hendrik Spiering Redactie: Rosa van Toledo Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

Hij zorgde voor één van de eerste echte nationale wetboeken in de middeleeuwen. Hij maakte een dik spellenboek waar vandaag nog wordt mee gespeeld. Hij zong, hij tekende én schreef in de volkstaal. Koning Alfonso de X van Castilië gold als dé cultuurbrenger van de middeleeuwen en werd niet voor niets De Wijze genoemd. Toch eindigde zijn leven tragisch en chaotisch. Na een felle machtsstrijd werd hij door zijn eigen zoon van de troon gestoten en vleugellam gemaakt. Wie was Koning Alfonso? Hoe kon hij zo hoog vliegen, maar ook zo diep vallen? En hoe komt zijn portret in het Capitool? Het muziekfragment dat aan het begin van de aflevering wordt ingezet is: Cantiga 235 - Medieval Iberian Song van Farya Faraji & World Musicians. Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze redactie via podcast@nrc.nl Host: Gemma Venhuizen Gasten: Lucas Brouwers en Hendrik Spiering Redactie en montage: Rosa van Toledo Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .

De koloniale geschiedenis van Suriname werd lang vooral verteld vanuit het perspectief van koloniale macht. Maar nieuw historisch onderzoek en digitalisering van archieven laten een completer verhaal zien. Niet alleen een geschiedenis van onderdrukking, maar ook een van voortdurend verzet. Inheemsen verdedigden zich, slaafgemaakten vluchtten van de plantages en bouwden dorpen diep in de binnenlanden. Hoe zag verzet eruit in een systeem dat erop was gericht om je te breken? En hoe heeft dat het beeld van de Surinaamse geschiedenis veranderd? Shownotes: In deze aflevering worden de volgende boeken genoemd: Wolter van Hoëvell, Slaven en vrijen onder de Nederlandse wet , oorspronkelijk 1854, vijfde editie 2020. Anton de Kom, Wij slaven van Suriname , oorspronkelijk 1934. Leendert van der Valk, Vergeten plekken, vergeten mensen. Een atlas van het Nederlands slavernijverleden , 2026. Hans Buddingh', De geschiedenis van Suriname , achtste herziene editie 2021. Tessa Leuwsha, Boni, in het spoor van de Surinaamse vrijheidsstrijder , 2025. Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Nina Jurna, Hans Buddingh Redactie & montage: Liz Dautzenberg Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze redactie via podcast@nrc.nl Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info .